Ένας φίλος γεροντολόγος από τη Ζυρίχη, μου είπε
κάποτε κάτι, που τότε μου φάνηκε υπερβολικό: «Μετά τα σαράντα, το πρόσωπο
γίνεται μάσκα». Χρόνια αργότερα, διαπιστώνω ότι η φράση αυτή αποτελεί ίσως το
πιο ακριβές εργαλείο κοινωνικής παρατήρησης.
Αρκεί να διατρέξει κανείς φωτογραφίες του έντυπου
και ηλεκτρονικού τύπου. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, διανοούμενοι,
παράγοντες κάθε λογής, στοιχισμένοι σε δεξιώσεις, συνέδρια, παρουσιάσεις,
βραβεύσεις και κοσμικές συναναστροφές. Άνθρωποι που έχουν αφιερώσει αμέτρητες
ώρες στον καθρέφτη, έχουν επιστρατεύσει στυλίστες, κομμωτές, αισθητικούς,
προσωπικούς συμβούλους εικόνας και ολόκληρη τη βιομηχανία της ματαιοδοξίας. Και
όμως, το τελικό αποτέλεσμα παραμένει εντυπωσιακά απωθητικό.
Δεν βλέπεις πρόσωπα. Βλέπεις μάσκες.
Μια φίλη από τον Βορρά επίσης, σε ένα ταξίδι μας στην
Καλαβρία, συνήθιζε να επαναλαμβάνει μια παρατήρηση που στην αρχή με έκανε να
χαμογελώ και αργότερα με έπεισε, όσο χαμηλότερο το μορφωτικό και πολιτιστικό
επίπεδο, τόσο μεγαλύτερη η συγκέντρωση επωνύμων σημάτων πάνω στο ανθρώπινο
σώμα. Το λογότυπο γίνεται δεύτερο δέρμα. Ρούχα, παπούτσια, τσάντες, ζώνες,
ρολόγια, γυαλιά, μια κινητή βιτρίνα εμπορικών σημάτων που φωνάζει ασταμάτητα
εκεί όπου το πρόσωπο αδυνατεί να πει οτιδήποτε ενδιαφέρον.
Μια άλλη φίλη διασκέδαζε κοστολογώντας τις
εμφανίσεις σε διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις. Χίλια ευρώ, πέντε χιλιάδες, δέκα
χιλιάδες, πενήντα χιλιάδες. Ένας ολόκληρος μικρός κρατικός προϋπολογισμός
κρεμασμένος πάνω σε ώμους, λαιμούς, καρπούς και πέλματα. Κι όμως, όσο ανέβαινε
το κόστος, τόσο βυθιζόταν η αισθητική. Σαν να ίσχυε κάποιος αμείλικτος νόμος
της κοινωνικής θερμοδυναμικής, κάθε επιπλέον ευρώ μετέτρεπε τον άνθρωπο σε κάτι
ελαφρώς πιο γκροτέσκο.
Το θέαμα θυμίζει χορό μεταμφιεσμένων. Μουτσούνες
παντού. Πρόσωπα που έχουν παραδοθεί ολοκληρωτικά στην αγωνία της επίδειξης.
Καμία λάμψη στο βλέμμα, μόνο αντανακλάσεις στα δόντια, στα μεταλλικά
κουμπώματα, στα γυαλιστερά λογότυπα και στα κοσμήματα. Η ψυχή απουσιάζει από τη
φωτογραφία και έχει αντικατασταθεί από τα αξεσουάρ.
Σήμερα συχνά η επίδειξη του πλούτου αποκαλύπτει
μια βαθύτερη μορφή ένδειας, την ένδεια πνεύματος. Όταν η προσωπικότητα
συρρικνώνεται, τα λογότυπα διογκώνονται. Όταν η σκέψη αδυνατίζει, τα ρολόγια
παχαίνουν. Όταν η καλλιέργεια απουσιάζει, καταφθάνει η πολυτέλεια ως προσθετικό
μέλος!
Και έτσι, πίσω από τη χρυσή σκόνη της κοινωνικής
επιτυχίας, διακρίνει κανείς κάτι πολύ πιο θλιβερό από την ασχήμια, μια βαθιά
εσωτερική ερήμωση. Χαμηλή διάνοια, υψηλή ρηχότητα. Ανθρώπους που ξόδεψαν μια
περιουσία για να γίνουν αξιοπρόσεκτοι και κατέληξαν αξιολύπητοι.
Η απόλυτη δυστυχία, ντυμένη για γκαλά.
