Αυτό που θα ήθελα τελικά να σου πω, μετά από τις τόσες κατά καιρούς κουβεντούλες μας, ειδικά σήμερα, και έχει ίσως μια κάποια δύναμη, γιατί δεν περιορίζεται σε μια ηθικολογία περί «προσπάθειας», είναι μια ανακεφαλαίωση από κάποιες σκόρπιες σκέψεις, ωστόσο βιωμένες, που αγγίζουν ζητήματα βαθύτερης παιδείας χαρακτήρα, αντοχής και κρίσης.
Υπάρχει μια φράση που ακούω διαρκώς από νέους ανθρώπους: «Στην Ελλάδα όλα είναι γνωριμίες, όλα είναι κυκλώματα, η αξία δεν μετρά», και πράγματι, πολλές φορές η πραγματικότητα δίνει αφορμές για απογοήτευση. Υπάρχουν μετριότητες που προωθούνται, άνθρωποι που ευνοούνται, πρόσωπα που καταλαμβάνουν θέσεις χωρίς να τις αξίζουν πραγματικά, όμως θέλω να σου πω κάτι, που η εμπειρία μου (θυμάσαι την αγαπημένη μου κουβανέζικη παροιμία: ο διάολος είναι σοφός όχι γιατί είναι διάολος αλλά γιατί είναι γέρος!) το επιβεβαιώνει ξανά και ξανά, κι ας σου φανεί αρχικά αφελές, η διάρκεια στη ζωή δεν χτίζεται πάνω στις διασυνδέσεις, αλλά πάνω στην ποιότητα του ανθρώπου. Οι γνωριμίες μπορεί να ανοίξουν μια πόρτα, η ουσία όμως είναι εκείνη που θα κρατήσει κάποιον μέσα στον χώρο όταν περάσει ο πρώτος εντυπωσιασμός, και η ουσία απαιτεί χρόνο, βάθος και πρωτίστως εσωτερική συγκρότηση (κι αν κάποιος παραμένει, να ξέρεις ότι παίζει ως ανθρωπόμορφο ζόμπι σε ένα διαρκές θρίλερ, αγνώστου διάρκειας. Κοίτα προσεκτικά τους μεγάλους γύρω σου και θα καταλάβεις).
Να μελετάς με πάθος, χωρίς να περιμένεις άμεση εξαργύρωση της προσπάθειάς σου. Η πιο γόνιμη γνώση είναι εκείνη που κατακτάται χωρίς τον στενό υπολογισμό της ανταμοιβής. Τίποτε πραγματικά σπουδαίο δεν ωριμάζει μέσα στην ανυπομονησία. Οι άνθρωποι που αποκτούν πραγματικό βάθος, συχνά περνούν μεγάλα διαστήματα σιωπηλής προετοιμασίας, όπου εξωτερικά φαίνεται σαν να μην συμβαίνει τίποτε, αν δεν εκλαμβάνονται ως loosers. Κι όμως, τότε ακριβώς χτίζεται η αντοχή, η κρίση, η ποιότητα.
Φρόντισε να καλλιεργηθείς με ευρύτερη παιδεία, αισθητική και πνευματική ευαισθησία. Μην περιορίζεσαι στην τεχνική κατάρτιση, ένας άνθρωπος που διαβάζει λογοτεχνία, που συγκινείται από τη μουσική, που διαθέτει ιστορική συνείδηση, που μπορεί να διακρίνει την ποιότητα στην τέχνη και στον λόγο, αποκτά βαθύτερο και οξύτερο βλέμμα απέναντι στον κόσμο. Και αυτό το βλέμμα γίνεται έμπνευση σε ό,τι κάνει. Η αισθητική δεν είναι πολυτέλεια, όπως θα έλεγε ίσως ένα κυνικό ρεμάλι, είναι ένας τρόπος αντίληψης της πραγματικότητας, είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις το ουσιώδες από το πρόχειρο, το αληθινό από το επιφανειακό, τις μεταξωτές κορδέλες από τα φύκια. Φαντάσου τον τρόμο μια μέρα στα γεράματα να ανακαλύψεις ότι το θησαυροφυλάκιο της ζωής σου περιείχε μόνο φύκια κι ας κοπίασες τόσο πολύ…! (Να θυμηθείς να σου διαβάσω το καλοκαίρι τον Θάνατο του Ιβάν Ιλιτς του Τολστόι. για να καταλάβεις τι εννοώ...)
Να αγαπήσεις αυτό που κάνεις περισσότερο από την εικόνα που θέλεις να έχουν οι άλλοι για σένα. Εκεί γεννιέται η πραγματική ανθεκτικότητα: όταν κάποιος υπηρετεί το έργο του και όχι τον εγωισμό του, αποκτά μεγάλες αντοχές. Αντίθετα, οι εύθραυστοι εγωισμοί και οι επιθετικοί ναρκισσισμοί μπορεί να εντυπωσιάζουν προσωρινά, έχουν όμως σύντομη ημερομηνία λήξεως. Καταρρέουν μόλις χαθεί ο θαυμασμός, μόλις εμφανιστεί η δυσκολία, μόλις η πραγματικότητα πάψει να τους επιβεβαιώνει. Ο άνθρωπος όμως που έχει μάθει να εργάζεται ουσιαστικά, να επιμένει και να εξελίσσεται χωρίς συνεχή επιβεβαίωση και κολακεία, αποκτά μια δύναμη πολύ πιο σταθερή και πολύ πιο σπάνια.
Πριν όμως από όλα αυτά χρειάζεται αυτογνωσία. Να κατανοήσεις τον εαυτό σου, τις δυνατότητές σου, τις αδυναμίες, τα κίνητρα, τις ματαιοδοξίες, τους φόβους σου. Η αυτογνωσία προστατεύει τον άνθρωπο και από την υδαρή αφέλεια και από τον διαβρωτικό κυνισμό, τον βοηθά να κινηθεί στις ανθρώπινες σχέσεις με υγιές ένστικτο και στρατηγικό νου. Να αναγνωρίζει ποιοι άνθρωποι διαθέτουν ποιότητα, ποιοι έχουν ήθος, ποιοι μπορούν να συμπορευθούν δημιουργικά μαζί του. Η ζωή καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις σχέσεις που επιλέγουμε.
Και κάτι ακόμη, ίσως και το σημαντικότερο: ο άνθρωπος που είναι σε θέση να δει, να εκτιμήσει και προπαντός να αντέξει την αληθινή αξία ενός άλλου ανθρώπου, βρίσκεται ήδη σε πλεονεκτική θέση, κι ας μην μπορούν ειδικά αυτό με τίποτα να το καταλάβουν οι περισσότεροι, είτε από μικρόνοια είτε από μικροψυχία. Γιατί η ποιότητα αναγνωρίζει την ποιότητα! Οι μικρόψυχοι ανταγωνίζονται, φθονούν ή φοβούνται τους αξιόλογους ανθρώπους. Οι ουσιαστικά καλλιεργημένοι άνθρωποι μπορούν να τους εκτιμήσουν, να συνεργαστούν μαζί τους και να εξελιχθούν δίπλα τους. Αυτή είναι ήδη μια μορφή βαθιάς «αυτοβελτίωσης» (κι ας μην αναφέρεται ποτέ στα ανόητα σχετικά εγχειρίδια που οι άλλοι γύρω σου μετά μανίας καταναλώνουν), και ίσως είναι η πιο ισορροπημένη μορφή προσωπικής επιτυχίας.
Η ζωή τελικά, Χαράλαμπε, δεν είναι ένας σύντομος διαγωνισμός εντυπώσεων, μα μια μεγάλη δοκιμασία διάρκειας, και στη διάρκεια, εκείνοι που διαθέτουν βάθος, παιδεία, αντοχή, αυτογνωσία και εσωτερική ποιότητα αποκτούν ένα πλεονέκτημα που καμία συγκυριακή εύνοια δεν μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει. Αλλά συγχώρα μου τη λογοδιάρροια ξεκίνησα να σου πω σήμερα πόσο πολύ σε αγαπώ και νοερά είμαι δίπλα σου, και ξεχάστηκα… καλή επιτυχία!
