STONER - ΕΝΑΣ ΑΘΟΡΥΒΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

 

 

 

Ένας αθόρυβος άνθρωπος

Στο κέντρο του Stoner (1965) του John Williams βρίσκεται ο William Stoner, μια μορφή που από μακριά μοιάζει ασήμαντη, αδιάφορη. Κι όμως, αυτή ακριβώς η διακριτική παρουσία είναι που φορτίζει τη ζωή του ήρωα με βάθος: όχι με το θόρυβο της επιτυχίας, αλλά με τη βραδεία, σιωπηλή συνέπεια της αφοσίωσης. Ο Williams δεν καταφεύγει στο δράμα· μετρά με ψυχραιμία και ακρίβεια τη διαδρομή ενός ανθρώπου που επιλέγει τη λογοτεχνία και τη διδασκαλία όχι ως επάγγελμα, αλλά ως τρόπο ύπαρξης.

Ο Stoner, γιος φτωχών αγροτών, φτάνει στο πανεπιστήμιο για να μάθει γεωπονία. Η συνάντησή του με τη λογοτεχνία σ’ ένα υποχρεωτικό μάθημα είναι το σημείο όπου η ζωή του αλλάζει ανεπίστρεπτα: μια σιωπηλή μετατόπιση από το όργωμα της γης στο όργωμα των λέξεων. Η παραμονή του στο πανεπιστήμιο, η διδασκαλία, η ατέρμονη μελέτη δεν αποτελούν διεκδικήσεις κύρους, αλλά έναν καθημερινό όρκο πίστης σε κάτι αληθινό.

Στις ανθρώπινες σχέσεις του, το μυθιστόρημα φωτίζει με λεπτότητα τις αντιφάσεις. Ο γάμος του με την Edith μοιάζει με κλειστό δωμάτιο: ένας κοινός βίος που περιορίζει, που αποσύρει αντί να ενισχύει. Αντίθετα, η σχέση του με την Katherine Driscoll ανοίγει ένα χώρο ανάσας, μια σύντομη περίοδο όπου ο Stoner νιώθει να γίνεται ο άνθρωπος που υποψιαζόταν πως μπορεί να είναι. Μα ο Williams δεν παραδίδει εύκολες λύσεις· αναδεικνύει τα ηθικά και κοινωνικά όρια, την αδιέξοδη ομορφιά εκείνων των δεσμών που δεν καταλήγουν σε θρίαμβο αλλά σε ήσυχη έκλειψη.

Στο επαγγελματικό του περιβάλλον, ο Stoner συγκρούεται με τις μικρές και μεγάλες εξουσίες του πανεπιστημίου. Η διαμάχη με τον Hamilton Lomax δεν είναι απλώς έριδα χαρακτήρων· είναι η αντανάκλαση της σύγκρουσης ανάμεσα στην προσωπική ακεραιότητα και στις απαιτήσεις ενός θεσμού που συχνά προκρίνει την ευκολία απέναντι στη δικαιοσύνη. Οι συνέπειες για τον Stoner είναι οδυνηρές, μα ο ίδιος παραμένει συνεπής στο μέτρο της δικής του ηθικής.

Ο Williams παρουσιάζει τη ζωή του ήρωά του ως αντιπαράδειγμα της καθιερωμένης επιτυχίας. Η αξία δεν ζυγίζεται με τίτλους και αναγνώριση, αλλά με το κατά πόσο οι πράξεις ανταποκρίνονται στο εσωτερικό κέντρο του ανθρώπου. Η διδασκαλία και η λογοτεχνία δεν είναι για τον Stoner ένα εργαλείο, μια σκηνή δόξας, μα ο τόπος όπου ασκεί την αξιοπρέπειά του.

Τι μένει, λοιπόν, στο τέλος; Μια ζωή που άντεξε χωρίς να θριαμβεύσει, που στάθηκε ευθύγραμμη απέναντι στην απογοήτευση. Είναι ο Stoner δυστυχής; Αποτυχημένος; Ή μήπως, μέσα στην ήσυχη επιμονή του, κρύβεται ένας τρόπος ύπαρξης που δεν επιδεικνύεται αλλά φωτίζει; Η απάντηση δεν δίνεται· ψιθυρίζεται. Κι αυτός ο ψίθυρος, απαλός και επίμονος, συνεχίζει και μετά το κλείσιμο του βιβλίου. Γιατί το Stoner μάς θυμίζει πως η ευδαιμονία συχνά δεν λάμπει, αλλά ανασαίνει κάπου στη σκιά· εκεί όπου η αφοσίωση δεν ζητά ανταμοιβή. Η ζωή του Stoner μπορεί να φαίνεται μικρή και λίγη· όμως μέσα στην αραιή της σιωπή, ο Williams μοιάζει να λέει πως είναι πλήρης.