Μια καλή μου φίλη που της έλεγα τις προάλλες τις συζητήσεις που είχα με έναν συμπαθητικό φοιτητή μου από την ανατολική Ευρώπη για τη ρώσικη λογοτεχνία, άρχισε να μου εξιστορεί με πάθος την πικρή ιστορία μιας ΣΚΙΑΣ για την οποία διάβασε πρόσφατα. Περιττό να πω ότι μου θύμισε ένα διήγημα του Πιραντέλο που είχα μεταφράσει πρόσφατα με τον τίτλο: Τσουκαρέλο, διακεκριμένος μελωδός (
https://booksjournal.gr/.../5436-tsoukarelo-diakekrimenos...).
Μου είπε λοιπόν, η καλή μου φίλη, ότι η ιστορία μνημονεύει τον Λέοντα Τολστόι ως έναν από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες, αλλά λησμονεί ή αγνοεί τη σκιά που στάθηκε πίσω του για δεκαετίες: τη Σοφία Τολστάγια. Εκείνη που μετέτρεψε τα χαοτικά του χειρόγραφα σε βιβλία, εκείνη που αντέγραψε Πόλεμο και Ειρήνη επτά φορές, που διάβαζε, διόρθωνε, οργάνωνε και προστάτευε το έργο του.
Την ώρα που ο Τολστόι κήρυττε την αποκήρυξη της ύλης, εκείνη διαχειριζόταν τα οικονομικά, το κτήμα, το σπίτι, την ανατροφή δεκατριών παιδιών! Ήταν η αντιφάσκουσα σιωπή μέσα στις εξάρσεις της δικής του πνευματικής κρίσης. Η γυναίκα που έγραφε καθαρά αυτά που ο ίδιος έγραφε δυσανάγνωστα, που συγκρατούσε την οικογένεια όσο εκείνος απομακρυνόταν από τον κόσμο.
Και όταν, στα 82 του, έφυγε μέσα στη νύχτα αναζητώντας «αγιότητα», εκείνη έμεινε πίσω, μέχρι που, στο τέλος, δεν την άφησαν καν να μπει στο δωμάτιό του καθώς πέθαινε. Έβλεπε μόνο από το παράθυρο. Όπως ακριβώς την είδε και η ιστορία: από μακριά, θολή, παραγκωνισμένη. Όμως χωρίς τη Σοφία, ο Τολστόι θα ήταν απλώς μια ιδιοφυΐα κλεισμένη σε δυσανάγνωστες σελίδες. Εκείνη υπήρξε ο διάδρομος ανάμεσα στο χάος και το βιβλίο, στη σύλληψη και στη μορφή. Στήριγμα, εργάτης, σιωπηλός νους. Η Σοφία Τολστάγια δεν έμεινε καν ως υποσημείωση. Κι όμως υπήρξε η αθέατη δύναμη πίσω από αριστουργήματα που ακόμη διαβάζονται, η σκιά που έδωσε σχήμα στο φως.
